Gümrük paçlarynyň möçberleri

Türkmenistanyň çäklerine getirilende gümrük paçlary bellenen harytlaryň sanawy hem-de gümrük paçlarynyň möçberleri

DYIHS boýunça kody

Harydyň ady

Ölçeg birligi üçin amerikan dollarynda ýa-da gümrük bahasyndan göterimde bellenen gümrük paçlarynyň möçberleri

1.

1001-den

Bugdaý (tohumlyk bugdaýdan   hem-de Türkmenistanyň Oba we suw hojalyk ministrliginiň netijenamasy esasynda getirilýän ýumurtga we et ugurly guşlara iýmlik üçin niýetlenen bugdaýdan başga)

1 tonnasy üçin

250 amerikan dollary

2.

1101-den

 

I we II hilli bugdaý uny

1 tonnasy üçin

200 amerikan dollary

3.

0409

Ary baly

1 kg üçin

3 amerikan dollary

4.

0511 99 801

 

Ýüpek gurçugynyň tohumy (Türkmenistanyň Dokma senagaty ministrliginiň getirýäninden başga)

1 gr üçin 0,5 amerikan dollary

5.

0805 50

0806-dan

Limon Ter üzüm

1 kg üçin

0,5 amerikan dollary

6.

1512-den,

1516-dan

Pagta ýagy

1 kg üçin

1 amerikan dollary

7.

1601 00

Şöhlatlar we etden, et garyndysyndan ýa-da mal ganyndan alnan şoňa meňzeş önümler, olaryň esasynda taýýarlanan iýmit önümleri

1 kg üçin

2 amerikan dollary

8.

1704 10

Şeker bilen örtülen ýa-da örtülmedik sakgyç

1 kg üçin

2 amerikan dollary

9.

20

Gök önümleriň, miweleriň, hozlaryň ýa-da beýleki ösümlikleriň gaýtadan işlenip taýýarlanan önümleri, pomidor goýultmasyndan, miwe we gök önüm şirelerinden, sirkede taýýarlanan gök önümler, miweler, hozlar ýa-da beýleki ösümliklerden başga

1 kg üçin

0,15 amerikan dollary

10.

2001-den

2002-den

Pomidor goýutmasy

1 kg üçin

2 amerikan dollary

11.

2105 00

Doňdurma we düzüminde kakao bolan ýa-da bolmadyk iýmitlik buzuň beýleki görnüşleri

1 kg üçin

2 amerikan dollary

12.

2201 10-dan

Gazlandyrylan mineral suwlar

1 litri üçin

0,4 amerikan dollary

13.

2201 10 110

 

2202

Gazlandyrylmadyk mineral suwlar

 

Düzümine şeker we beýleki süýji tagam beriji maddalar goşulyp, gazlandyrylan mineral suwlar we beýleki alkogolsyz içgiler, 2009-njy belgidäki miwe we gök önüm şirelerinden başga.

1 litri üçin

2 amerikan dollary

14.

2501 00 310

 

Beýleki önümleri öndürmekde ulanylýan tehniki duz (natriniň we hloruň bölünmesi)

1 kg üçin

1 amerikan dollary

15.

2503 00-dan

 

2530 20-den

Uwelen kükürt

 

Tebigy kükürtturşy magniý (epsomit)

1 kg üçin

1 amerikan dollary

16.

2712 90-dan

Ozokerit (Türkmenistanyň Saglygy goraýyş we derman senagaty ministrliginiň kärhanalary tarapyndan saglygy goraýyş ulgamy üçin getirilýänden başga)

1 kg üçin

1 amerikan dollary

17.

2801 20-den

 

 

 

 

 

2803 00-dan

A we Ç belgili tehniki ýod (Türkmenistanyň Saglygy goraýyş we derman senagaty ministrliginiň kärhanalary tarapyndan saglygy goraýyş ulgamy üçin getirilýänden başga)

 

K-354 görnüşli tehniki uglerod

1 kg üçin

1 amerikan dollary

18.

2804 40 000

Kislorod

100%

19.

 

2807 00 100

Kükürt kislotasy (Türkmenistanyň Saglygy goraýyş we derman senagaty ministrliginiň kärhanalary tarapyndan saglygy goraýyş ulgamy üçin getirilýänden başga)

1 kg üçin

1 amerikan dollary

20.

2811 21 000

Uglerodyň dioksidi

100%

21.

2827 31 000

2827 60-dan

2829-dan

2833-den

Hlorly tehniki magniý (bişofit)

Ýodly kaliý

Kaliniň ýodaty

A we В belgili natriý sulfaty

(Türkmenistanyň Saglygy goraýyş we derman senagaty ministrliginiň kärhanalary tarapyndan saglygy goraýyş ulgamy üçin getirilýänden başga)

1 kg üçin

 1 amerikan dollary

22.

2849 10 000

Kalsiniň karbidi

1 kg üçin

0,1 amerikan dollary

23.

3003-den

Glauber bejeriş duzy (Türkmenistanyň Saglygy goraýyş we derman senagaty ministrliginiň kärhanalary tarapyndan saglygy goraýyş ulgamy üçin getirilýänden başga)

1 kg üçin

0,5 amerikan dollary

24.

3102-den

Karbamid («Türkmenhimiýa» döwlet konserniniň kärhanalary tarapyndan getirilýänden başga)

1 tonnasy üçin

100 amerikan dollary

25.

4303-den

Garaköli baganadan possunlar

1 sany üçin

100 amerikan dollary

26.

4910 00 000

 

4911

Çaphana kalendarlary, şol sanda kesilip aýrylýan görnüşleri

Beýleki çaphana önümleri, şol sanda gaýtadan neşir edilen suratlar we fotosuratlar

1 kg üçin

2 amerikan dollary

27.

5001-den

 

5002-den

Ýüpek pilesi (ýüpek gurçugyndan başga)

Ýüpek çig maly

1 kg üçin

2 amerikan dollary

28.

5208-den,

5209-dan

 

5209 42 000,

5211 42 000

Nah biz mata

 

 

Denim ýa-da jins matasy

1 kg üçin

4 amerikan dollary

29.

5205

 

 

 

 

5207

Düzüminiň 85%-i we şondan hem köp bölegi pagta süýüminden bolan, bölek satuw üçin gaplanmadyk nah ýüplük   (tikin sapagyndan başga)

 

Bölek satuw üçin gaplanan nah ýüplük (tikin sapagyndan başga)

1 kg üçin

3 amerikan dollary

30.

3005

 

 

 

 

 

 

5601 21

 

5603-den

Derman serişdeleri siňdirilen ýa-da ýüzüne çalnan pamyk we pamyk önümleri, bölek satuw üçin gaplanan, saglygy goraýyşda, hirurgiýada, diş lukmançylygynda ýa-da mal lukmançylygynda ulanmaga niýetlenen pamyk we hasa

Pagta süýüminden pamyk we ondan öndürilen önümler

Nah watin

1 kg üçin

1,5 amerikan dollary

31.

5701-den

 

5702-den

Elde dokalan, taýýar we taýýar däl - çitimli halylar, beýleki dokma örtgüleri

Elde dokalan halylar, beýleki dokma örtgüleri, tafting ýa-da tafting däl, taýýar ýa-da taýýar däl, şol sanda «kilim», «sumah», «kermani» we şolar ýaly haly düşekler

1 inedördül metri üçin

5 amerikan dollary

32.

5701-den

 

 

5702-den

 

 

 

5703, 5704, 5705

Maşynda dokalan, taýýar we taýýar däl - çitimli halylar, beýleki dokma örtgüleri

Maşynda dokalan halylar, beýleki dokma örtgüleri, tafting ýa-da tafting däl, taýýar ýa-da taýýar däl haly düşekler

Taýýar ýa-da taýýar däl, tafting däl ýa-da flokirlenmedik halylar we beýleki dokma örtgüleri, keçeden dokalanlaryny goşmak bilen

1 inedördül metri üçin

2 amerikan dollary

33.

6001 21 000, 6001 91,

6003 20 000

Nah ýüplükden maşynda ýa-da elde örülen trikotaž matalar

50%, ýöne 1 kg üçin azyndan 2 amerikan dollary

34.

61

 

 

62

 

 

Şundan başga:

6107-den,

6108-den,

6207- den,

6208- den

Maşynda ýa-da elde örülen trikotaž egin-eşikler we olara degişli zatlar

 

Maşynda ýa-da elde örülen trikotaž däl egin-eşikler we olara degişli zatlar

 

aşakdakydan başga:

Sütükli matalardan öndürilen hammam dony

1 kg üçin

1 amerikan dollary

35.

6302 21 00,

6302 31 000

Nah ýüplükden ýorgan-düşek we ýassyk daşlyklary

100%

36.

6403, 6404, 6405

Aýakgap

5%

37.

68

 

 

 

şundan başga:

6811 40-dan

 

6807-den

Daşdan, gipsden, sementden, asbestden, slýudadan we şulara meňzeş materiallardan ýasalan önümler aşakdakydan başga:

 

  Asbestsement şifer

 

Izogam

5%

38.

6811 40-dan

Asbestsement şifer

100%

39.

7003 12 910,    7003 12 990,

7003 19 900,    7004 20 910,

7004 20 990,    7004 90 800,

7005 10 050,    7005 10 250,

7005 10 300,    7005 10 800,

7005 21 250,    7005 21  300,

7005 21 800,    7005 29 250,

7005 29 350,    7005 29 800,

7006 00 900,    7007 19 200,

7007 19 800,  7007 29 000,

7008 00 200,  7008 00 810,

7008 00 890

Aýna önümleri (optiki, armirlenen, howpsuzlyk aýnasynyň ýerüsti, howa, suw ulaglarynda ulanylýanlardan we gaýry görnüşlerinden başga)

 

1 inedördül metri üçin

4 amerikan dollary

40.

7013 22,

7013 91

Hrustal önümler

15%

41.

71-den

Gymmatbaha metallar, gymmatbaha daşlar ulanylyp ýa-da ulanylman, gymmatbaha metallardan ýasalan zergärçilik önümleri, olaryň bölekleri, gymmatbaha metal çaýylan önümler

1 kg möçberden ýokary geçýän böleginiň her 1 gr üçin 0,20 amerikan dollary

42.

7321 81 900-den

Ýyladyjy we suw gyzdyryjy bug gazany

15%

43.

7323-den,

7615-den

Göwrümi 3-100 litr aralygynda bolan gazan

50%

44.

7612-den

Alýumin çäýnek

50%

45.

8403 10 900-dan

«КО-0,05»; «КО-0,1»; «К-0,5»; «К-1,0» kysymly, kuwwaty 0,05-den 1,0 gektakaloriýa derejesinde bolan ýyladyjy we suw gyzdyryjy bug gazany

20%

46.

8413 19-dan

 

 

 

 

 

8413-den

Elektrik hereketlendirijisiz, merkezden iteriji nasoslar, şol sanda «41-15x2 5H5x2», «5H5x4» «4H5x4», «8НД6х1» «10НД6х1», «1НД-250/40», «1НД-315/50», «4H 5x2» kysymly nebit nasoslary

Merkezden iteriji nasoslar: «4К65-50-160» kysymly suw nasosy, «ЗК50-32-125» kysymly suw nasosy. «ПП-0,63», «К-25-20-130м», «Д3200/75 ПГ-50», «СДМ-100/40ш HB50/50-ECB 8-25-100» kysymly (elektrik hereketlendirijisiz) nebiti ýolugra gyzdyryjylar

20%

47.

8479 89 970-den

 

8414 59 800-den

 

8438 10-dan

 

8438 20-den

«УСН-175», «УРУ-300» kysymly guýýan-dökýän enjam

«ВГ-70», «ВГ-50», «ВГ-25» kysymly, hereketlendirijisiz, şemalladyjy enjamlar, rotor

«ТММ-1М» kysymly hamyr ýugurýan maşyn

«МВ-60», «МВ-35» kysymly ýanlyk ýaýyjy maşyn

50%

48.

9404 10-dan, 9404 90-dan

Pamyk düşekler, ýorganlar we ýassyklar

50%

49.

 

Raýatlaryň el-goşundaky harytlar, 1-nji goşundydaky sanawda görkezilenlerden başga

umumy agramy 60 kg-dan geçende her 1 kg üçin 10 amerikan dollary

50.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

2523-den

Sement, ýöne şulardan başga: ПТЦ-III-ОБЗ-100, ПТЦ-III-ОБ4-100, ПТЦ-III-ОБ5-100 ГОСТ 1581-96 görnüşli ýeňilleşdirilen tamponlyk sement; ЦТТ-160 ТУ 39-001477001-170-97 görnüşli tamponlyk sement; ПЦТ-П-160 ГОСТ 1581-96 görnüşli Portland sement; ЦТТО-2-160 ТУ 39-001477001-170-97 görnüşli ýeňilleşdirilen, gyzgyna çydamly tamponlyk sement; ЦТТУ-1-160 ТУ 39-001477001-170-97 görnüşli agraldylan, gyzgyna çydamly tamponlyk sement; ПЦТ-1-G-CC-l ГОСТ 1581-96 görnüşli portland sement; ПЦ-600-Д0-Н; ПЦ-500-Д20-Н ГОСТ 753-2015 görnüşli goşundyly portland sement; ССПЦ-500-ДО ГОСТ 752-2015 görnüşli duza çydamly portland sement

 

 

 

 

 

 

 

 

 

100%, ýöne 1 tonnasy üçin azyndan 200 amerikan dollary.

51.

0407-den

«Guş ýumurtgasy (Türkmenistanyň Söwda we daşary ykdysady aragatnaşyklar ministrliginiň netijenamasy esasynda getirilýän inkubatora niýetlenen tohumlyk ýumurtgadan başga)»

1 kg üçin

1,5 amerikan dollary

52.

0704

Ter kelem

1 kg üçin

 1 amerikan dollary

53.

0709 30 000

Ter badamjan

1 kg üçin

 1 amerikan dollary

54.

0709 60 100

Ter bulgar burçy

1 kg üçin

1 amerikan dollary

55.

0807-den

Gawun

1 kg üçin

1 amerikan dollary

56.

0807 11 000

Garpyz

1 kg üçin

1 amerikan dollary

57.

2501 00 91

Nahar duzy

1 kg üçin

3 amerikan dollary

58.

2001,

2004-den

Sirkede taýýarlanan gök önümler, miweler, hozlar ýa-da beýleki ösümlikler, pomidor goýultmasyndan başga

1kg üçin

2 amerikan dollary

59.

2009-dan

önümçilik üçin çig maldan (konsentratdan ýa-da konsentrirlenen şirelerden) başga miwe we gök önüm şireleri

1 litri üçin

2 amerikan dollary

60.

6807-den

Izogam

100%, ýöne 1 inedördül metri üçin azyndan

3,35 amerikan dollary

61.

 

8702

 

 

8703

 

8704

 

8705

 

 

Awtoulag serişdeleri, öndürilen ýyly hasaba alynmanda

1 ýyl dolmadyk, şol sanda täze

 

 

 

 

 

1 ýyl dolan

 

 

 

 

 

2 ýyl dolan

 

 

 

 

 

3 ýyl dolan

 

 

 

 

 

4 ýyl dolan

 

 

 

 

2%, ýöne azyndan hereketlendirijisiniň iş göwrüminiň 1 kub santimetri üçin

0,1 amerikan dollar

 

10%, ýöne azyndan hereketlendirijisiniň iş göwrüminiň 1 kub santimetri üçin

0,3 amerikan dollar

 

25%, ýöne azyndan hereketlendirijisiniň iş göwrüminiň 1 kub santimetri üçin

0,5 amerikan dollar

 

40%, ýöne azyndan hereketlendirijisiniň iş göwrüminiň 1 kub santimetri üçin

1,0 amerikan dollar

 

50%, ýöne azyndan hereketlendirijisiniň iş göwrüminiň 1 kub santimetri üçin

1,5 amerikan dollary

 

62.

32-den,

35-den,

38-den

 

Kafeli we keramiki plitkany ýelmeşdiriji, çäge we sement esasynda taýýarlanýan gury gurluşyk garyndylary

50%, ýöne 1 kilogramy üçin azyndan

0,16 amerikan dollary

63.

9403 40,

 

9403 20 200-den

Aşhana mebelleri

 

Esgerlere niýetlenen krowatlar

50%

 

 

64.

6107-den, 6108-den, 6207-den, 6208-den

Sütükli matalardan öndürilen hammam dony

20%

65.

6302-den

Sütükli matalardan öndürilen el çalgyç Nah däl ýa-da garyşyk ýüplükden öndürilen ýorgan-düşek we ýassyk daşlyklary

20%

66.

6303-den

Taýýar penjire tutulary

30%

67.

7010 90 430, 7010 90 450, 7010 90 530,

7010 90 550

Çüýşe önümleri

 

50%

68.

2520

Gips; angidrid

50%

69.

3209-dan

Suw emulsiýaly boýaglar

10%

70.

3214 10 900

Şpatlýowka

10%

71.

3917 22-den

Damjalaýyn suwaryş turbalary

(18-20 d)

5%

72.

3917-den

Gofrirlenen lagym turbalar

(120 mm d çenli)

5%

73.

3923-den

Gaplamak üçin polipropilen haltalar we paketlar

10%

74.

3924-den

Plastmassadan öý hojalyk harytlary

10%

75.

3925 20 000-den

7610 10 000-den

Plastmassadan, alýuminden gapylar we penjireler

10%

76.

3925-den

Penoplolistiroldan dürli görnüşli gurluşykda ulanylýan bezeg önümleri

10%

77.

6910 90 000

Sanfoýans önümleri

5%

78.

7308-den

Ýangyna garşy şit (60x60)

10%

79.

7210-dan

7308-den

Demir şifer (metal çerepisa)

10%

80.

7308 30 000-den

Ýangyna garşy gapy

5%

81.

8537-den

8538-den

Demirden tok şitleri

5%

Bellik:

1. DYIHS boýunça harytlaryň kodlarynyň soňundan «-dan» ýa-da «-den» goşulmasy görkezilen bolsa, gümrük pajy bellenen harytlar şol kodlara girýän harydyň ady esasynda kesgitlenýär.

2. Raýatlaryň el goşundaky, umumy agramy 60 kg-dan geçýän harytlar üçin şu sanawyň 49-njy setirinde bellenen gümrük pajynyň möçberinden başga gümrük paçlarynyň möçberleri ulanylmaýar.

3. Şu sanawyň 61-nji bölüminde bellenen gümrük paçlaryndan elektromobiller we Türkmenistanyň Prezidentiniň namalary esasynda getirilýän awtoulag serişdeleri doly boşadylýar, gibrid hereketlendirijili awtoulag serişdeleri babatda 50 göterim ýeňillik berilýär.

 


Türkmenistanyň çäklerine getirilende gümrük paçlary tölenmeýän we mukdar taýdan çäklendirilmeýän harytlaryň sanawy

DYI HS boýunça kody

Harydyň ady

1.

0201,0202, 0204

Etiň ähli görnüşleri

2.

1507, 1508, 1509, 1510, 1511, 1512, 1513,1514, 1515

şulardan başga:

1512 21-den, 1512 29-dan, 1516-dan, 1517-den,

1518-den, 1520-den,

1521-den, 1522-den

Ösümlik ýagy

 

 

şundan başga:

 

 

Pagta ýagy

3.

0405

Mesge ýagy

4.

3605 00 000

Otluçöp, 3604-nji haryt belgili pirotehniki önümlerden başga

5.

1001-den,

 

 

1006,

1008

Tohumlyk hem-de Türkmenistanyň Oba we suw hojalyk ministrliginiň netijenamasy esasynda getirilýän ýumurtga we et ugurly guşlara iýmlik üçin niýetlenen bugdaý,

tüwi,

greçiha, dary we ganýaşyň dänesi, beýleki däneli ösümlikler

6.

11

Un üweýän-ýarma senagatynyň önümi, I we II hilli bugdaý unundan başga

7.

1701

Şeker

8.

0407-den

Türkmenistanyň Söwda we daşary ykdysady aragatnaşyklar ministrliginiň netijenamasy esasynda getirilýän inkubatora niýetlenen tohumlyk ýumurtga

 


Tükmenistanyň çäklerinden daşary alnyp gidilende gümrük paçlary bellenen harytlaryň sanawy hem-de gümrük paçlarynyň möçberleri

DYIHS boýunça kody

Harydyň ady

Ölçeg birligi üçin
 ýa-da gümrük bahasyndan göterimde

1

31-den

3102 21 000

3103 10-dan

Ammiak selitrasy*

Ammoniý sulfaty*

Superfosfat*

(«Türkmenhimiýa» döwlet konserniniň edaralary tarapyndan alnyp gidilýänden başga)

1 tonnasy üçin

25 amerikan dollary

2

0106-dan

Türkmen goýun iti (Türkmenistanyň Daşary gurşawy goramak we ýer serişdeleri baradaky döwlet komitetiniň rugsatnamasy bilen)

1 başy üçin

300 amerikan dollary

3

Koduna garamazdan

Reňkli metallardan we olaryň erginlerinden ýasalan harytlar we zatlar, şol sanda 50% we şondan köp bölegi reňkli metallardan we olaryň erginlerinden durýan çylşyrymly önümler (Türkmenistanyň Senagat ministrliginiň kärhanalary tarapyndan alnyp gidilýän kabel-geçiriji önümlerden başga)

1 kg üçin

2 amerikan dollary

4

1001

Bugdaý:

-tohumlyk

-iýmitlik

1 tonnasy üçin:

800 amerikan dollary

700 amerikan  dollary

5

1101 00-den

Bugdaý uny:

-ýokary sorty

-1-nji sorty

-2-nji sorty

-3-nji sorty (berhizlik)

1 tonnasy üçin:

800 amerikan dollary

700 amerikan dollary

600 amerikan dollary

500 amerikan dollary

6

1006

Tüwi-şaly (arassalanmadyk), tüwi-ýarma

1 tonnasy üçin

800 amerikan dollary

 


 

Hususy telekeçiler we şahsy taraplar tarapyndan Türkmenistanyň çäklerinde daşary alnyp gidilende gümrük paçlary bellenen harytlaryň sanawy hem-de gümrük paçlarynyň möçberleri

DYIHS boýunça kody

Harydyň ady

Ölçeg birligi üçin
 ýa-da gümrük bahasyndan göterimde

1

2711-den

Suwuklandyrylan gaz

1 kg. üçin 0,1 amerikan dollary

2

5001 00 000

Pile

1 kg. üçin 2 amerikan dollary

3

5002 00 000

Ýüpek çig maly (saralmadyk)

1 kg. üçin 7 amerikan dollary

4

7301-7307

Gara metaldan ýasalan önümler

1 tonnasy üçin 100 amerikan dollary

5

7311 00-den

Suwuklandyrylan gaz üçin (21 kg çenli göwrümli) ballonlar*

1 birligi üçin 20 amerikan dollary

Bellik: *Gysylan gaz üçin ballonlary (kislorod ballonlaryny) Türkmenistanyň çäklerinden daşary alyp gitmek gadagan edilýär.

 


Türkmenistanyň çäklerinden daşary alnyp gidilende gümrük paçlary tölenmeýän we mukdar taýdan çäklendirilmeýän harytlaryň sanawy

Harydyň ady

1

Tikin önümleri

2

Trikotaž önümleri

3

Aýakgaplar

4

Matalar

5

Temmäki we temmäki önümleri

6

Alkogolly içgiler

7

Tele-wideo-audio we radio enjamlary

8

Ýeňil awtoulaglar

9

Elde dokalan haly we haly önümleri

10

Mineral suw

11

Alkogolsyz içgiler

12

Gök we bakja önümleri, ir-iýmişler (iýul-awgust aýlary)

13

Makaron önümleri

14

Ary baly

15

Nahar duzy

16

Pomidor goýutmasy

17

Doňdurma we düzüminde kakao bolan ýa-da bolmadyk iýmitlik buzuň beýleki görnüşleri

18

Maşynda dokalan halylar

19

Taýýar ýod önümleri

20

Gaplanan bejeriş palçyklary we deňiz duzy

21

Zyýansyzlandyrylan sargy serişdeleri

22

Lukmançylyk kosmetika pamyk önümleri

23

Mineral bejeriş suwlary

24

Keçe ädik

25

Kafel ýelimi

26

Gaplanan gök we miwe önümleri

27

Mal içegeleri

28

Deri önümleri (çig mal we ilkinji işlenen görnüşinde)

29

Süýji-köke önümleri

30

Balyk konserwleri

31

Pagta ýagy

32

Türkmenistanyň serhetýaka söwda merkezlerinde we howa menzillerinde ýerleşýän paçsyz söwda nokatlarynda daşary ýurtly alyjylara ýerlenýän azyk önümleri

Bellik: Şu sanawda görkezilmedik azyk harytlaryny (önümlerini), hususy telekeçilere we şahsy taraplara Türkmenistanyň çäginden daşary alyp gitmek gadagan edilýär.